تربيتى و تعليمى ائمه عليهم السّلام دربر داشتند ، در راستاى زمينه‌سازى در جامعه شيعه براى ورود به دوران غيبت بودند كه در دو بعد كلى صورت مىگرفت : نخست ، ايجاد شرايط و آمادگى لازم براى دوران غيبت ، باتوجه به اين امر كه وكيلان ، طريق ارتباط با امام و يكى از مراجع مورد اعتماد هستند ، محقق مىگرديد و ديگر مسأله ، كه چه بسا اهميت بيشتر داشت ، تبيين امر امامت و جانشينى فرزند امام عسكرى عليه السّلام و در عين حال تذكر به اين نكته بود كه او همان امام غايب خواهد بود . امام عليه السّلام باتوجه به نزديك بودن زمان غيبت و آگاهى از اين‌كه به زودى به شهادت خواهد رسيد و اين امر باتوجه به اقدامات عباسيان به منظور از بين بردن امام عليه السّلام كه به برخى از آن‌ها اشاره شد ، به‌طور دقيق قابل پيش‌بينى بود ، تأكيد زيادى بر اين داشت كه داراى فرزندى است كه جانشين او امام خواهد بود و سلسله امامت از طريق وى ادامه خواهد يافت . احمد بن اسحاق قمى مىگويد كه از امام عسكرى عليه السّلام چنين شنيده بود : خدا را شكر مىكنم كه مرا از دنيا نبرد تا اين جانشين پس از خودم را به من نماياند . او در خلق و خوى و شمايل شبيه‌ترين مردم به رسول خدا است . . . . « 1 » او هم‌چنين نقل مىكند كه روزى ديگر كه نزد امام رفته بود ، پس از گفتگوى بسيار ، درباره امام و جانشين بعد از ايشان پرسيده بود . امام عليه السّلام برخاست و به داخل اتاقى رفت و درحالىكه پسرى حدود سه‌ساله را بر دوش داشت ، بيرون آمد و فرمود : اى احمد ! اگر بزرگى تو نزد خدا و حجت‌هاى الهى نبود ، اين پسرم را به تو نشان نمىدادم . او همنام و هم‌كنيهء رسول خدا است و زمين را از عدل و داد پر خواهد كرد همان‌طور كه از ظلم و ستم پر شده باشد . . . . « 2 »

--> ( 1 ) . صدوق ، همان ، ص 409 . بنا به روايتى كه على بن ابراهيم نقل مىكند حتى امام پيش از تولد فرزندش ، خبر اين ولادت را به برخى شيعيان نويد مىداد . ( 2 ) . همان ، ص 384 .